Home Klacht Lichthinder Meten Valkuilen

Upward Light Ratio

We kennen allemaal wel de satellietbeelden waarop te zien is dat Nederland één van de meest lichtvervuilde landen ter wereld is. Dat heeft uiteraard te maken met de hoge bevolkingsdichtheid en met steden en industriegebieden waar veel verlichting wordt toegepast.

Naar boven uitgestraald licht veroorzaakt skyglow (het oplichten van de hemel) waardoor de sterrenhemel minder goed zichtbaar is en ook de natuur wordt beïnvloed (draagt bij aan biodiversiteitsverlies). We willen dit zoveel mogelijk voorkomen en vandaar dat de Upward Light Ratio (ULR) van armaturen relevant is.

Definitie

De ULR is gedefinieerd als:

De door een armatuur in de geïnstalleerde positie naar boven uitgestraalde hoeveelheid licht in verhouding tot de totale door de armatuur uitgestraalde hoeveelheid licht.

De ULR is dus een verhouding tussen 0 (geen licht naar boven uitgestraald) en 1 (alle licht naar boven uitgestraald).

Stel een armatuur heeft een lichtstroom van 1000 lumen en daarvan wordt 50 lumen omhoog gestraald. Dan geldt: ULR = 50/1000 = 0.05 (ofwel 5%).

Naast ULR wordt ook de term R_UL gebruikt voor de Upward Light Ratio. Beide zijn hetzelfde.

Kenmerken

Er vallen twee zaken op aan de definitie van de ULR:

1. Het gaat om de geïnstalleerde positie van de armatuur. Bij straatverlichting hebben armaturen over het algemeen een vaste positie en dan is de ULR voor alle armaturen hetzelfde. Bij sportverlichting en terreinverlichting worden armaturen echter afzonderlijk gericht en dan is de ULR afhankelijk van de kantelhoek van een armatuur. Hoe meer een armatuur achterover gekanteld, hoe hoger de ULR.
2. Het gaat om het door de armatuur naar boven uitgestraalde licht, niet om het door de omgeving naar boven gereflecteerde licht. Dat gereflecteerde licht maakt dat de ULR in de praktijk niet te meten is. Zelfs als we zouden kunnen meten hoeveel licht er boven een armatuur uitgestraald wordt, dan weten we niet hoeveel licht van de armatuur komt en hoeveel licht gereflecteerd licht is. Daarnaast zijn er in de praktijk vrijwel altijd andere lichtbronnen in de buurt waardoor het licht van een enkel armatuur niet afgezonderd kan worden. Een en ander maakt dat de ULR alleen berekend kan worden.

Grenswaarden

De NSVV Richtlijn Lichthinder geeft per omgevingszone de maximaal toegestane grenswaarden voor de ULR.

zone E0	zone E1	zone E2	zone E3	zone E4
0	0	0.025	0.05	0.15

Soms wordt de ULR als percentage aangeduid:

zone E0	zone E1	zone E2	zone E3	zone E4
0%	0%	2.5%	5%	15%

Hierbij is zone E0 duisternis gebied, E1 natuur gebied, E2 landelijk gebied, E3 stedelijk gebied en E4 industrie gebied.

Let op: de ULR grenswaarden gelden voor elk armatuur afzonderlijk, niet voor meerdere armaturen samen.

Berekenen

Zoals gezegd kan de ULR niet gemeten worden. De lichtontwerp software (zoals Calculux, Dialux of Relux) waarmee een lichtplan gemaakt wordt kan de ULR echter berekenen. Het IES of LDT bestand van een armatuur geeft aan hoeveel licht in welke richting wordt uitgestraald. Het IES of LDT bestand wordt gemaakt door in een laboratorium opstelling te meten hoeveel licht een armatuur in welke richting uitzendt. Met behulp van het IES of LDT bestand kan de software vervolgens berekenen wat de ULR van een armatuur is bij een bepaalde kantelhoek.

Calculux

Calculux kan zowel de ULR van de hele installatie als de ULR van elk armatuur afzonderlijk geven. Ga in het menu naar Rapport > Instelling > Lay-out en vink "ULR installatie weergeven" en "ULR armatuur weergeven" aan.

Dialux en Relux

Dialux (zowel V4 als EVO) en Relux geven helaas alleen de ULR van de hele installatie, niet van de armaturen afzonderlijk.

Als de ULR van de hele installatie nul is dan is duidelijk dat de ULR van elk armatuur ook nul moet zijn en dan hoeven we verder niets te doen. Als de ULR van de hele installatie echter groter dan nul is dan moeten we wat moeite doen om de ULR van afzonderlijke armaturen te achterhalen.

Als de ULR van de hele installatie bijvoorbeeld 0.02 is dan zou het immers kunnen dat één armatuur een ULR van 0.2 heeft (hoger dan toegestaan) en de overige armaturen een ULR van nul.

Om de ULR van een enkel armatuur te bepalen kan in Relux of Dialux een scene toegevoegd worden met daarin slechts één van de armaturen. Het is voldoende dit voor elk type armatuur alleen te doen voor de armatuur van dat type met de grootste kantelhoek. Relux en Dialux geven voor de scene vervolgens de ULR.

Hierbij zijn armaturen met een andere lichtbundel (zoals N, M of W of 25^o, 40^o of 60^o) een ander type omdat deze andere lenzen en daarmee een andere ULR hebben. Voor elk type geldt dat de armatuur met de grootste kantelhoek de grootste ULR heeft.

Contact

Vragen? Neem via gerust contact op.